Eerste plek, tweede plek, derde plek
Oldenburg keek naar het Amerika van de jaren tachtig en zag iets verdwijnen. Mensen woonden in buitenwijken en reden met de auto naar kantoor en weer terug. Tussen huis en werk lag steeds minder. De kroeg, de drogist met een bankje voor de deur en de kapsalon waar iedereen iedereen kende maakten plaats voor winkelcentra en parkeerterreinen.
Zijn punt was niet nostalgisch maar praktisch. Thuis heeft verplichtingen. Werk heeft een hiërarchie en een doel. De derde plek heeft geen van beide: je hoeft er niets en je bent er niemands ondergeschikte. Juist daardoor ontstaat er iets wat de andere twee niet leveren. Je leert mensen kennen die anders zijn dan jij, zonder dat het ergens voor moet dienen. Volgens Oldenburg is dat het cement van een samenleving.
De acht kenmerken van een third place
Oldenburg beschreef wat zulke plekken gemeen hebben. Het maakt niet uit of het een Engelse pub is of een Frans café: wie de kenmerken naast elkaar legt, herkent ze overal.
- Neutrale grond. Niemand is er gastheer en niemand is er gast. Je komt en gaat wanneer je wilt.
- Een gelijkmaker. Titel, inkomen en functie tellen er niet. Wat telt is of je een goed gesprek kunt voeren.
- Gesprek is de hoofdzaak. Er wordt gegeten, gedronken of gespeeld. Maar het draait om praten.
- Laagdrempelig. De plek is lang open en dichtbij. Je hoeft geen afspraak te maken om binnen te lopen.
- Vaste gasten. Een kern van regulars geeft de plek haar karakter. Zij heten de nieuwkomer welkom.
- Bescheiden. Geen pracht en praal. Een third place voelt eerder huiselijk dan chic.
- Speels. De toon is licht. Humor en een beetje plagen horen erbij.
- Een thuis buiten huis. Je voelt je er geworteld. Als je een week niet komt, word je gemist.
Third place of third space?
In het Engels lopen de twee termen vaak door elkaar. Toch komen ze uit verschillende hoeken. Third place is het sociologische begrip van Oldenburg: een fysieke plek voor informeel samenzijn.
Third space komt uit de cultuurtheorie, onder meer van Homi Bhabha en Edward Soja. Daar gaat het over de ruimte tussen twee culturen of tussen de wereld zoals hij is en zoals we hem bedenken. In marketing en kantoorontwerp heet inmiddels ook alles tussen thuis en kantoor third space: de koffiebar met wifi, de flexplek of de hotellobby. Wie de derde plek bedoelt in de zin van Oldenburg, zegt third place.
Wat een third place niet is
Een third place is geen evenementenzaal en geen netwerkborrel met naambadges. Het is ook geen kantoor met een bar erin. Het verschil zit in de vrijblijvendheid: je gaat er niet heen voor iets. Je gaat erheen omdat de mensen er zijn. Een plek wordt pas een third place als mensen terugkomen zonder dat iemand ze uitnodigt.
Hoe Third Place Society het invult
Third Place Society draagt de term in haar naam. Dat is een belofte. Het huis staat aan de Westersingel 73 in het centrum van Rotterdam: een kantoorvilla met een tuin, op vijf minuten lopen van Rotterdam Centraal. Van donderdag tot en met zondag zijn er de avonden van de Society. Overdag werken er mensen aan een vaste werkplek of flexplek, zodat het huis niet alleen na zessen leeft.
Op één punt wijken we bewust af van Oldenburg. Zijn third place is voor iedereen open. De Society werkt met een lidmaatschap. Dat is geen hek om mensen buiten te houden. Het is de manier om de vaste kern te laten ontstaan die Oldenburg zelf het belangrijkst vond: de regulars. Wie member is komt terug, kent de namen en heet de volgende nieuwkomer welkom. De eerste maand is vrijblijvend.
De andere kenmerken proberen we elke avond waar te maken. De avonden zijn gemaakt om te praten, niet alleen om te luisteren. Wat je doet of verdient doet er aan tafel niet toe. Wil je het huis gebruiken voor een eigen avond met je team of je klanten? Dan kun je de ruimtes huren.
Waarom het ertoe doet
Zonder derde plekken blijft er een leven over tussen twee polen: thuis en werk. Wat daartussen hoort verdwijnt dan uit beeld. De buurman, de stamgast en de vreemde met wie je toevallig in gesprek raakt. Een stad heeft plekken nodig waar dat gesprek vanzelf ontstaat. Dat is wat we aan de Westersingel willen zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is een third place?
Een third place is een informele ontmoetingsplek naast thuis (de eerste plek) en werk (de tweede plek). Denk aan een café, een buurthuis of een sociëteit. De term komt van socioloog Ray Oldenburg, uit zijn boek The Great Good Place uit 1989.
Wat betekent third place in het Nederlands?
Letterlijk: derde plek. Het is de plek waar je vrijwillig komt om mensen te zien en te praten, zonder de verplichtingen van thuis of werk.
Wat is het verschil tussen third place en third space?
Third place is een sociologisch begrip voor een fysieke ontmoetingsplek. Third space komt uit de cultuurtheorie en gaat over de ruimte tussen culturen of identiteiten. In marketing worden de twee vaak door elkaar gebruikt.
Is Third Place Society een third place?
Ja, met één bewuste afwijking. Het huis aan de Westersingel 73 in Rotterdam heeft de kenmerken die Oldenburg beschreef: gesprek als hoofdzaak, vaste gasten en een huiselijke sfeer. Anders dan bij Oldenburg werkt de Society met een lidmaatschap, zodat er een vaste kern ontstaat.